Een kind van je overleden man, moet je dat willen (en: moet dat mogen)?

In de Verenigde Staten kan het: zwanger raken van je overleden man. Bijvoorbeeld als je echtgenoot overlijdt bij een ongeluk en jij toch nog een kind van hem wilt. Als er binnen 48 uur sperma bij de overledene wordt ‘ge-oogst’ kan zijn partner daarmee in de toekomst een kind verwekken. Maar, hoe ethisch verantwoord is dat eigenlijk?

‘Postmortale voortplanting’ is de officiële naam voor deze manier van een kind krijgen en als je het puur feitelijk bekijkt is het inderdaad zo morbide als het klinkt. Je krijgt, om het maar even cru te zeggen, tenslotte een kind van een lijk. Een beetje de real life versie van het laatste deel van de Twilight trilogie, zeg maar. Want het is geen fictie, het kan echt. In 1999 werd in de VS al de eerste baby die op deze manier verwerkt was geboren en sindsdien zijn vrouwen in meer landen op deze manier zwanger geraakt nadat hun man plotseling kwam te overlijden. Nederlandse gynaecologen en embryologen staan echter niet onverdeeld enthousiast tegenover deze manier van bevruchting en dat hebben ze nu vastgelegd in het Modelreglement Embryowet, welke afgelopen week naar de Tweede Kamer is gegaan tbv een debat over medisch-ethische kwesties. Er zijn hiervoor in Nederland namelijk nog geen regels. En een kind baren van je dode man, gaat dat niet wat ver?

LEES OOK: Nee, je zoon hoeft niet in een jurk naar school. Hij is namelijk geen meisje.

Annemiek Nap, gynaecoloog en nauw betrokken bij het opstellen van het reglement, zegt in de Volkskrant dat vooral het feit dat de man zelf niet meer in staat is om toestemming te geven voor het oogsten van zijn zaad een probleem is. Wilde hij namelijk wel een kind? Niemand zal het ooit meer weten. En in principe krijg je een kind natuurlijk samen, in wederzijdse overeenstemming. Een zwangerschap wordt middels postmortale voortplanting echter een solitaire beslissing van de vrouw en je kunt afvragen of dat wel moreel verantwoord is. Want als zo’n man na zijn dood toch nog een kind had willen krijgen, waarom heeft hij dan niet eerder al zijn zaad laten invriezen? Dat kan tenslotte, dus wie zijn partner niet kinderloos wil achterlaten bij onverwacht overlijden kan daarvoor gewoon maatregelen nemen als-ie nog onder de levenden is. Aan de andere kant: wat niet weet, wat niet deert, toch? Die man is dood, dus het is niet alsof hij zich daar onder die groene zoden gaat liggen omdraaien in zijn graf omdat er ongewenste kroost van hem rondloopt boven z’n hoofd. En als zijn vrouw daarmee nou toch op een bepaalde manier het gezin met hem kan stichten dat ze altijd had gewild? Is dat dan niet juist mooi? En een eerbetoon aan de liefde die ze voor elkaar hadden? Tja, daar is ook wat voor te zeggen.

Ik kan me best voorstellen dat je, als je man onverwacht overlijdt, graag een stukje van hem bij je, en daarmee dus levend, wil houden. Dat je toch nog, al is het dan niet zoals je het je had voorgesteld, het gezin met hem wilt stichten waar je altijd van gedroomd had. Jullie kinderen wil zien opgroeien en kunnen liefhebben. Maar in principe is het zonder toestemming verkrijgen van geslachtscellen van een persoon natuurlijk gewoon wel schending van de integriteit van het lichaam. En dat is simpelweg tegen de Grondwet. Het is het dilemma van de evolutie en de immer voortschrijdende technologische ontwikkeling. Want ooit waren we ook tegen reageerbuisbaby’s en tegenwoordig kijken we niet meer op van onvruchtbare stellen die middels allerlei vernuftige technieken toch ouders worden. Sterker nog, we vinden veelal dat iedereen die een kind wil, dat moet kunnen krijgen. Ook als de natuur eigenlijk heeft bepaald dat dat niet kan. Waar een wil is, is nou eenmaal bijna altijd uiteindelijk ook weg. Want Moeder Natuur is sterk, maar de wil van de mens vaak nog net iets sterker.

Waarschijnlijk zijn postmortaal verwekte kinderen over vijftig jaar net zo normaal als middels IVF verwekte kinderen dat nu zijn. Niet alleen de technologie, maar ook onze moralen evolueren tenslotte en op het moment dat iets mogelijk wordt, wordt dat heel snel gemeengoed. Wie weet, misschien lopen we over een tijdje wel allemaal met een geslachtscellencodicil rond en zijn er in de toekomst nooit meer ongewenst kinderloze stellen omdat er voor iedereen altijd wel een goede postmortale zaad,- of eicel beschikbaar is. Behalve als we tegen die tijd door diezelfde moderne technologie inmiddels het eeuwige leven hebben natuurlijk (en ik las laatst dat de mensen die nu de 90 halen nooit meer dood gaan, dus vanuit dat licht bezien kunnen we misschien maar beter alvast even met een stikstoftankje langs alle mortuaria) en het bewoonbaar maken van Mars ivm de inmiddels zeer nijpende overpopulatie van de Aarde inmiddels meer prioriteit heeft dan het verwekken van nageslacht van dooie mensen. Maar uiteindelijk zijn heilige huisjes er alleen maar om omver geschopt te worden. Zoals Dr. Ian Malcolm in Jurassic Park tenslotte treffend zei: ‘Life finds a way’. Daar verandert zelfs de dood niks aan.

LEES OOK: Recht op een kind – hoe ver mogen we gaan voor onze kinderwens?

Vala (36) is journalist en tekstschrijver en heeft drie kinderen: een zoon van 7, die autisme heeft en twee dochters van 6 en 2 jaar. Vala heeft een chronische ziekte, maar probeert zich daar niks van aan te trekken (wat soms jammerlijk mislukt). Ze is getrouwd met Mario en samen runnen ze een nogal gemankeerd, maar heel erg leuk gezin. Want saai is het in ieder geval nooit.

Lees ook
Geschreven door
More from Vala van den Boomen

Terrible Two’s? Wacht maar tot je kind een Threenager is!

Iedereen heeft het altijd over de Terrible Two’s, omdat je kind dan...
Lees verder